گفتار پنجم كرم شكم فصل اوّل كرم چيست ؟ خالق توانا و دادار كون و مكان براى هر ماده‌اى مزاجى تعيين كرده است كه ماده - برحسب مزاج ويژه به خود - استعداد نموّ و طى راه تكامل طبيعى را دارد و در آخرين مرحلهء تكامل به شكل و هيأتى در مىآيد كه مزاج گوهر اصلى آن اقتضا مىكند . مثلا مادهء به وجود آمده عفونى و بد گوهر و رطوبى مزاج است ، در اين سير تكامل طبيعى جان مىگيرد ، نمو مىكند . براى رشد و رسيدن به آخرين مرحلهء كمال غذا مىخواهد غذاى جانور مخلوق از مادهء متعفّن بد گوهر ، بايد مادهء متعفن بد گوهر باشد ، كه با مادهء سرشتى آن مناسب و سازگار است . اگر ما كرم و مگس و امثال آنها را مىبينيم معلوم است كه از اين قبيل مادهء متعفن بد گوهر رطوبى بوده‌اند كه جان گرفته‌اند و سير تكامل طبيعى را نسبت به استعدادى كه خدا نسبت به گوهر سرشتى آنها روا ديده است مىپيمايند و در آخرين مرحلهء تكامل شكل و هيأتى به خود گرفته‌اند كه با مزاج سرشتى آنها مناسب و سزاوار باشد . اين نوع از جانوران براى تغذيهء خود تنها به ماده‌اى كه از آن خلق شده‌اند ( مادهء متعفن خالص ) بسنده نمىكنند ؛ زيرا تكامل حيات بيشتر از آن مىخواهد . ازاين‌رو به مواد عفونى ديگر كه در عالم موجود است و با گوهر سرشتى آنها مشابه مىباشد و براى بقاى حيات آنها سازگار است تعرض مىكنند و به مواد عفونتى سازگار با مزاجشان در خانه‌هاى مردم و در هواى محيط دست مىيازند . « 1 » كرم شكم نيز بايد در ردهء اين جانوران شمرده شود . - مادهء سرشتى اصلى كرم چيست و از چه نوع است ؟

--> ( 1 ) - شيخ الرئيس سال 1037 ميلادى وفات يافته است . داروين سال 1859 كتاب اصل انواع را نوشته است . فاصلهء زمانى 822 سال است . آيا مىتوان گفت كه داروين از نظريهء ابن سينا بىخبر بوده و از آن استفاده نكرده است ؟ ! خدا مىداند .